ขันหมาก มีองค์ประกอบอะไรบ้าง ขั้นตอนพิธีที่ถูกต้องของไทย เป็นอย่างไร

ขันหมาก มีองค์ประกอบอะไรบ้าง ขั้นตอนพิธีที่ถูกต้องของไทย เป็นอย่างไร

ในส่วนประกอบหนึ่งของงานแต่งงาน ที่จัดว่าเป็นส่วนสำคัญในการจัดงานแต่งงานช่วงเช้า ก็คงหนีไม่พ้นความยิ่งใหญ่ สนุกสนาน และเต็มไปด้วยเสียงครื้นเครงของคนในขบวน ขันหมาก ลำดับพิธีนี้จะเป็นหน้าที่ของฝ่ายบ่าวสาวที่จะต้องทำการแห่ ขบวนขันหมากมายังบ้านของเจ้าสาว ซึ่งเป็นการจัดการตามประเพณีไทย การจัดขบวนจะมีการจัดตามลำดับขั้นตอนให้เหมาะสม มีองค์ประกอบที่จะต้องนำขึ้นไปวางเรียงบนเรือนของเจ้าสาวคือ ขันหมาก ต่างๆ ดังนั้นสำหรับเจ้าบ่าวที่ไม่ค่อยมีความรู้ในเรื่องนี้มาก่อน ควรทำความเข้าใจเกี่ยวกับขบวนแห่และการจัดเตรียมข้าวของให้พร้อม จะได้ไม่เกิดความยุ่งยากในวันงาน ให้ทุกอย่างเป็นไปอย่างราบรื่น

ขนบธรรมเนียนประเพณีการแห่ ขันหมาก ที่เกิดขึ้นในงานาแต่งงาน ภายในขบวนจะมีขันหมากสำคัญที่แบ่งออกเป็น “ขันหมากเอก” และ “ขันหมากโท” ส่วนที่ติดตามมาในขบวนก็จะเป็นเหล่าบริวาร คนถือขันหมาก และส่วนประกอบอื่นๆ หากกล่าวถึงการจัดขบวนขันหมากตามลักษณะของชาววังแล้ว จะถูกแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบ คือ แบบใช้พลูจีบ และแบบที่ไม่ใช่พลูจีบ ทั้งสองแบบจะมีการใส่หมากพลูเอาไว้เป็นจำนวนคู่กัน อย่างเช่น คู่ 4 หรือคู่ 8 เป็นต้น โดยการจัดเรียงจะต้องทำขึ้นอย่างสวยงาม

ลิงก์ผู้สนับสนุน

ขันหมากเอก

ในขบวนขันหมาก จะมีขันหมากเอกซึ่งภายในพานจะเป็นส่วนที่ฝ่ายชายเตรียมเอาไว้มอบให้กับฝ่ายหญิง จะประกอบไปด้วย พลู 2 พาน โดยในแต่ละพานจะแบ่งเป็น หมาก 8 ลูก, พลู 4 เรียงละ 8 ใบ, ถุงเงินและถุงทองอย่างละ 2 ใบ ภายในบรรจุด้วยข้าวตอก งาดำ ถั่วเขียว ข้าวเปลือก และอีกอย่างหนึ่งในพานที่ขาดไม่ได้เลยก็คือซองเงินจำนวน 1 ซอง

ขันหมากเอกมีพานสินสอด และพานทองหมั้น ในพานจะจัดวางด้วยเงิน ทอง เพชร และนาค อาจจะวางในพานเดียวหรือสองพานก็ได้ แล้วโรยด้วยกลีบกุหลาบ กลีบดาวเรือง ดอกมะลิ ใบทอง ใบนาค ดอกรัก กลีบบานไม่รู้โรค และถุงเงินถุงทองด้วย จากนั้นใช้ผ้าลูกไม้คลุมเอาไว้

พานขันหมาก

พานขันหมาก

นอกจากนี้ ยังมีพานแหวนหมั้น พานธูปเทียนแพ พานผ้าสำหรับไหว้ พานเชิญขันหมาก ช่อดอกไม้ขนาดเล็กให้เจ้าบ่าวถือ ร่มสีขาวสำหรับผู้เฒ่าผู้แก่สองฝ่ายใช้ถือ และพานต้นกล้วย 1 คู่ ต้นอ้อยอีก 1 คู่

ส่วนประกอบของพานหมากเอก

  1. พานขันหมาก คือพานที่ฝ่ายชายเชิญมายังบ้านของฝ่ายหญิง บนพานจะจัดเรียงเอาไว้ด้วยพลู 2 เป็นหมาก 8 ผล, พลู 4 เรียงกันให้สวยงามเรียงละ 8 ใบ, ถุงเงิน 2 ใบ และถุงทอง 2 ใบ ซึ่งภายในถุงทั้งสองจะบรรจุธัญพืชเอาไว้ คือ ข้าวเปลือก, งาดำ, ข้าวตอก, ถั่วเขียว และซองเงินอีก 1 ซอง
  2. พานสินสอด หรือพานทองหมั้น เป็นพานที่เอาไว้วางเงิน, ทอง, เพชร และนาค ใส่เอาไว้ในพานเดียวกัน หรือจะทั้งสองพาน พานนี้จะต้องใช้ผ้าคลุม เน้นเป็นผ้าที่มีความสวยงาม อย่างเช่น ผ้าลายลูกไม้ เมื่อวางเงินทองที่เป็นของมีค่าครบแล้ว จะโรยด้วยใบเงิน, ใบทอง, ใบนาค, กลีบดาวเรือง, กลีบกุหลาบ, ดอกมะลิ, กลีบบานไม่รู้โรย, ดอกรัก, ถุงเงิน และ ถุงทอง
  3. พานแหวนหมั้น เป็นพานขนาดเล็ก รูปลักษณ์ของพานจะออกแบบให้มีที่รองแหวน มีการประดับประดาพานให้สวยงามด้วยดอกไม้
  4. พานธูปเทียนแพ เป็นพานที่ไม่ต้องเน้นขนาดใหญ่จนเกินงาม พานนี้จะใช้เพื่อการรับไหว้ผู้ใหญ่ฝ่ายเจ้าสาว
  5. พานผ้าสำหรับไหว้ หรือจะพานธูปเทียนแพ จำนวนของพานแล้วแต่ทางเจ้าบ่าวจะเป็นผู้กำหนด ใช้สำหรับเป็นพานไหว้ผู้ใหญ่ ในปัจจุบันจะแบ่งออกเป็นส่วนแรก ใช้ผ้าขาวสำหรับนุ่ง 1 ผืน ผ้าห่ม 1 ผืน พร้อมด้วยดอกไม้ และธูปหอมอีก 1 กระทง ซึ่งจะใช้เป็นส่วนเซ่นไหว้บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว แต่หากไม่มี พานนี้ก็ไม่จำเป็นต้องจัด แต่จะจัดในส่วนที่เอาไว้สำหรับใช้ไหว้ญาติผู้ใหญ่และพ่อแม่ของทั้งสองฝ่าย ไม่ต้องมีธูปเทียนและดอกไม้
  6. พานเชิญขันหมาก 1 พาน เมื่อมาถึงหน้าบ้านเจ้าสาว จะมีเด็กหญิงเป็นผู้รับถือต้อนรับขันหมาก นำขันหมากของเจ้าบ่าว
  7. ช่อดอกไม้ขนาดเล็กให้เจ้าบ่าวถือ
  8. ร่มสีขาว 2 คัน ให้เฒ่าแก่ทั้ง 2 ฝ่ายถือ
  9. พานต้นกล้วยและต้นอ้อย อย่างละ 1 คู่ เป็นความเชื่อให้คู่บ่าวสาวทำมาค้าขายรุ่งเรือง มีลูกเต็มบ้านหลานเต็มเมือง นิยมใช้เป็นต้นขนาดเล็ก ให้เฒ่าแก่ฝ่ายเจ้าบ่าวเป็นคนถือ

ขันหมากโท

พานขันหมากโท จะมีตั้งแต่พานที่จัดวางขนมมงคลทั้งหมด 9 อย่าง เป็นจำนวน 2 พาน ขนมในพานอาจจะแตกต่างกันออกไปบ้างในงานแต่งงานของแต่ละคน แต่ในขบวนขันหมากหลักๆ จะมี ทองหยิบ, ทองหยอด, ฝอยทอง, ขนมข้าวเหนียวแก้ว, ขนมหม้อแกง, ขนมชั้น และขนมเสน่ห์จันทร์ เป็นต้น

นอกจากนี้ก็จะมี พานไก่ต้ม พานหมูนอนตอง พานวุ้นเส้น พานกล้วยหอม พานส้มโอ พานชมพูเพชร พานคู่ขนมเสน่ห์จันทร์หรือขนมเปี๊ยะ พานมะพร้าว โดยจะจัดอย่างละ 1 คู่ พานเครื่องเซ่นไหว้บรรพบุรุษ และจะมีพานขนมกล่อง เป็นพานสำหรับญาติผู้ใหญ่ เลือกได้ตามความชอบ ให้เท่ากับจำนวนของคนที่เราจะแจก

ส่วนประกอบของขันหมากโท

  1. พานขนม 9 มงคล 2 พาน เป็นขนมที่มีชื่อและความหมายอันเป็นมงคลจัดเรียงเอาไว้
  2. พานไก่ต้ม และพานหมูนอนตอง
  3. พานวุ้นเส้น 1 คู่
  4. พานส้มโอ 1 คู่
  5. พานมะพร้าว 1 คู่
  6. พานกล้วยหอมเป็นหวีคู่ และส้ม 1 คู่
  7. พานชมพูเพชร 1 คู่
  8. พานคู่ขนมเสน่ห์จันทร์หรือขนมเปี๊ยะ 1 คู่
  9. พานขนมกล่อง ตามจำนวนญาติผู้ใหญ่
  10. หากมีการเซ่นไหว้บรรพบุรุษ จะมีพานผ้าเครื่องเซ่นไหว้บรรพบุรุษ 1 พาน

เมื่อพร้อมแล้ว เจ้าบ่าวก็จะจัดการเตรียมตั้งขบวนที่บ้านของตนเอง และให้ผู้ใหญ่โห่ร้องเอาฤกษ์ใช้ ก่อนจะเดินทางไปด้วยความครื้นเครง ที่มีวงกองยาวนำหน้าขบวนจนถึงบ้านของเจ้าสาว

ตัวอย่างการจัดพานขันหมากแบบไทย

ในการจัดงานมงคลสมรสตามประเพณีไทย มักจะมีการจัดเตรียมขบวน พานขันหมาก ซึ่งประกอบด้วยเครื่องขันหมากหลายหลายชนิด โดยผู้เตรียมการขบวนจะต้องเป็นฝ่ายเจ้าบ่าว มีการถือพานไปเพื่อเคารพผู้ใหญ่ฝ่ายเจ้าสาว และขออนุญาตผู้หลักผู้ใหญ่ว่าจะมาสู่ขอเจ้าสาวไปเป็นภรรยา ซึ่งการจัดเครื่องขันหมากในปัจจุบันของคนหนุ่มสาวไม่ค่อยรู้จัก แต่หากคู่ไหนต้องการจัดประเพณีแต่งงานแบบไทยๆ ก็ควรเรียนรู้ว่าขันหมากแต่ละอย่างมีอะไรบ้าง และควรจัดวางอย่างไรให้เหมาะสม

พานขันหมากกับการตกแต่งจากธรรมชาติ

พานขันหมากกับการตกแต่งจากธรรมชาติ

เป็นพานขันหมากที่เจ้าบ่าวจะต้องเชิญมายังบ้านเจ้าสาว ถือว่าเป็นพานหลักที่ประกอบด้วยหมาก พลู ถุงเงิน ถุงทอง งาดำ ข้าวเปลือก ถั่วเขียว ข้าวตอก และซองเงิน ประดับในลักษณะที่โดดเด่นจากใบตองและพวงมาลัยดอกรักที่มีกลิ่นอายความเป็นธรรมชาติ

แต่งลวดลายสวยออนช้อยบนพานด้วยดอกไม้

แต่งลวดลายสวยออนช้อยบนพานด้วยดอกไม้

พานเหล่านี้มักจะถูกนำไปใช้สำหรับวางแหวน ซึ่งเป็นส่วนของพานแหวนมั้น การออกแบบที่รองจึงควรสวยงามตามมา

ตกแต่งพานแบบทางการสำหรับไหว้ผู้ใหญ่

ตกแต่งพานแบบทางการสำหรับไหว้ผู้ใหญ่

เป็นหนึ่งในพานที่ต้องนำมาสำหรับไหว้ขอผู้ใหญ่ฝ่ายเจ้าสาว ตกแต่งด้วยไอเดียหลากหลายรูปแบบ การประยุกต์ด้วยพวงมาลัยดอกไม้และสีสันที่สะท้อนความหมายได้ดี

พานไหว้ผู้หลักผู้ใหญ่แบบอลังการงานสร้าง

พานไหว้ผู้หลักผู้ใหญ่แบบอลังการงานสร้าง

เป็นการออกแบบที่เหมาะสำหรับนำไปใช้เป็นพานขอขมาผู้ใหญ่ และขอลูกสาวของฝ่ายพ่อแม่เจ้าสาว ลักษณะของพานมีความละเอียด โดดเด่น ดูยิ่งใหญ่ แต่ไม่หวือหวาจนเกินงาม

ไอเดียจัดแต่งพานให้ออกมาในธีมเดียวกัน

ไอเดียจัดแต่งพานให้ออกมาในธีมเดียวกัน

เป็นหัวใจอย่างหนึ่งเลยก็ว่าได้ สำหรับการตกแต่งพานทุกพานให้มีสไตล์เหมือนกันแบบนี้ ซึ่งฝ่ายเจ้าบ่าวสามารถประหยัดงบประมาณทำเองได้ไม่ยาก

เน้นความโดดเด่นไปที่พานเอก

เน้นความโดดเด่นไปที่พานเอก

พานเอกเป็นพานที่เจ้าบ่าวจะถือนำไปยังบ้านเจ้าสาว การออกแบบไม่ใช่แค่ลวดลายแบบไทยๆ แต่ยังแทรกแซมด้วยดอกไม้สีม่วงตัดกับขาว พร้อมขันหมากรองๆ ด้านหลังแบบเรียบง่าย

พานพญานาคที่เน้นความเชื่อแบบโบราณ

พานพญานาคที่เน้นความเชื่อแบบโบราณ

การเลือกพานขันหมากในลักษณะนี้เป็นการออกแบบให้เหมือนเศียรพานาค เหมือนพานบายศรีสยาม เป็นการนำมาใช้ตามความเชื่อส่วนบุคคล

พานขนมหวานเก้าอย่างที่ไม่ควรพลาด

พานขนมหวานเก้าอย่างที่ไม่ควรพลาด

เป็นพานที่จะถูกจัดวางขนมหวานสีทอง ซึ่งเป็นขนมของไทยที่คุ้นหูคุ้นตากันเป็นอย่างดี โดยขนมมีทั้งหมด 9 อย่าง เน้นขนมโบราณที่หารับประทานยากทั่วไปในท้องตลาด

พานสีอ่อนหวานด้วยดอกไม้สีชมพู

พานสีอ่อนหวานด้วยดอกไม้สีชมพู

เป็นการจัดแต่งพานที่ดูโดดเด่น อ่อนหวาน ดูนุ่มละมุน ด้วยการนำเอาดอกไม้โทนสีชมพูมาเลือกใช้ ให้กลายเป็นขันหมากที่มีสีสันไปอีกแบบ

ความสวยงามกับการตกแต่งพานประดับแหวนหมั้น

ความสวยงามกับการตกแต่งพานประดับแหวนหมั้น

แหวนหมั้นกับงานแต่งงานเป็นของคู่กัน ดังนั้นสไตล์การออกแบบขันหมากในลักษณะนี้ ให้ความรู้สึกอ่อนหวาน และมีความเป็นไทย แอบซ่อนความน่ารักเบาๆ เอาไว้

ขั้นตอนการเคลื่อนขบวนขันหมาก

ในขั้นตอนการแห่ขบวนขันหมาก เจ้าบ่าวจะอยู่หน้าสุดของขบวน ตามด้วยคนเฒ่าคนแก่ และเด็กผู้ชาย เรียงต่อด้วยคนถือซองเงิน เป็นผู้ใหญ่หรือพ่อแม่ คู่ต้นกล้วยต้นอ้อย ขันหมากเอก คู่ขันหมากพลู พานสินสอดทองหมั้น พานแหวนหมั้น พานธูปเทียนแพ พานคู่ผ้าไหว้ ขันหมากโท พานคู่ขาหมู พานคู่วุ้นเส้น พานคู่มะพร้าว พานคู่กล้วยหอม พานคู่ขนมมงคล พานคู่ขนมเสน่ห์จันทร์ หรือขนมเปี๊ยะ พานคู่ขนมกล่องที่ใช้แจกญาติๆ และปิดด้วยขบวนรำ

การแห่เริ่มต้นขึ้นภายในหมู่บ้านของเจ้าบ่าว โห่เอกฤกษ์เอาชัยกันก่อนเคลื่อนขบวน เมื่อขบวนมาถึงบ้านเจ้าสาวแล้ว จะมีบทสนทนาระหว่างเฒ่าแก่ฝ่ายเจ้าสาว และเฒ่าแก่ฝ่ายเจ้าบ่าว ขึ้นมา มีเด็กมาคอยรับพานดอกไม้ธูปเทียน และญาติฝ่ายหญิงมากั้นประตูเงินประตูทอง ฝ่ายเจ้าบ่าวจ่ายคาธรรมเนียมตามประเพณี แล้วนำสิ่งของที่แห่มา ขึ้นไปจัดเรียบเอาไว้ในบ้าน โดยการจัดเรียงเป็นคู่ๆ ส่วนต้นกล้วยและต้นอ้อย เอาไว้ด้านนอกบ้าน จากนั้นก็เข้าสู่พิธีการในการสู่ขอเป็นลำดับต่อไป

ขนมในขบวนขันหมาก และการเลือกขนมที่ถูกต้อง

ตามหลักประเพณีแล้ว การแต่งงานจะมีการจัดขนมในขวนขันหมากกันเป็นคู่ๆ ในอดีตสมัยโบราณ จะใช้ขนมหลากหลายชนิดมาจัดวางรวมกัน แต่จะมีขนมที่สำคัญและควรมีเป็นส่วนประกอบหลักคือ ขนมทองเอก, ขนมกง, ขนมชะมด, ขนมสามเกลอ, ขนมรังนก และขนมโพรงแสม

แต่ในปัจจุบัน ขนมเหล่านี้หาได้ยาก บางชนิดแทบจะไม่เป็นที่รู้จักกันแล้ว จึงมีการปรับเปลี่ยน ประยุกต์เอาขนมที่นิยมในปัจจุบัน มีความหมายที่ดีมาใช้ทดแทน และยังเป็นขนมที่นิยมนำไปใช้ในงานบุญต่างๆ เช่น ขนมเม็ดขนุน, ทองหยอด, ทองหยิบ, ฝอยทอง, ขนมชั้น, หม้อแกง, ขนมข้าวเหนียวแก้ว และขนมข้าวเหนียวแดง เป็นต้น

ขนมในขบวนขันหมาก และการเลือกขนมที่ถูกต้อง

ขนมที่ไม่นิยมใช้ในงานพิธีแต่งงาน

ขนมที่ไม่นิยมนำมาใช้ไม่เว้นแม้กระทั่งงานแต่งงาน แต่ยังรวมไปถึงงานที่จัดอยู่ในงานมงคล คือ ขนมต้มขาว และขนมต้มแดง เนื่องจากจะนิยมนำไปใช้สำหรับการทำพิธีทางไสยศาสตร์กันเป็นส่วนใหญ่

ขนมเสี่ยงทาย

กล่าวกันว่าในอดีตมีตามขนบธรรมเนียมประเพณีไทยแล้ว มีการจัดขนมแต่งงานที่ใช้สำหรับเป็น “ขนมเสี่ยงทาย” เอาไว้ ตามหนังสือ 100 ปี พระยาอนุมานราชธน หมวด ขนบธรรมเนียมประเพณี เล่ม 6 ได้ถือเอาขนมสามเกลอ และขนมชะมด เป็นขนมเสี่ยงทายในงานพิธีแต่งงานแบบโบราณ ซึ่งจะนำเอาขนมที่ยังไม่ผ่านการทอดน้ำมันมา 3 ก้อน แล้วจับให้ชนติดกัน จากนั้นก็จะนำไปชุบแป้งและวางลงในกระทะทอดน้ำมันอย่างบรรจง

ว่ากันว่าหากขนมทั้งสามชิ้นยังสามารถติดกันอยู่ทั้งสามลูก จะหมายความว่า คู่บ่าวสาวจะอยู่กินกันอย่างมีความสุข มีลูกหลานที่ช่วยสืบทอดสกุล แต่หากขนมติดกันเพียงแค่สองลูก จะหมายถึง คู่บ่าวสาวจะมีลูกไว้สืบสกุลได้ยาก หรืออาจจะไม่มีเลย แต่ก็ยังคงรักกันและอยู่กินกันอย่างมีความสุขเช่นเดิม แต่หากขนมทั้งสามชิ้นแยกออกจากกันหมด จะเป็นการเสี่ยงทายที่ไม่ดีนัก ซึ่งหมายถึง ชีวิตคู่ที่ไม่ยืนยาว

แต่เมื่อเกิดการเสี่ยงทายที่ไปในทิศทางไม่ดีขึ้นมา จะมีการแก้เคล็ดและป้องกันเอาไว้ เช่น การผสมแป้งให้มีความเหนียวมากขึ้น เพื่อขนมจะได้ไม่หลุดออกจากกัน หรือการเอาไม้เสียบไว้ก่อนทอด เป็นต้น

ขนมกง

ขนมกง

ชนิดของขนมที่นิยมนำมาใช้ในการจัดงานแต่งงาน

  1. ขนมกง เป็นขนมที่มีส่วนผสมของถั่วเขียวหรืออาจจะเป็นถั่วทอง แป้งข้าวเหนียว ข้าวตอก น้ำตาลโตนด มะพร้าวห้าว ถั่วคั่วสุกเหลืองและเราะเปลือกออก และน้ำมันมะพร้าว จัดได้ว่าเป็นขนมที่มีขั้นตอนทำยุ่งยาก เมื่อชุบแป้งลงทอดในน้ำมันแล้ว ก็จะต้องทำส่วนของฝอยด้านนอกเอาไว้หุ้มขนมอีกชั้น
  2. ขนมสามเกลอ เป็นขนมที่ทำจากแป้งข้าวเหนียว ด้านในจะมีไส้เป็นมะพร้าวขูดฝอยกวนผสมกับน้ำตาม จะใส่ถั่วทองหรือถั่วเขียวคั่วสุก จากนั้นใช้ไม้เสียบให้ติดกัน 3 ลูก นำไปชุบแป้งทอด เสร็จแล้วก็จะหุ้มด้วยฝอยด้านนอก
  3. ขนมชะมด เป็นขนมที่มีไส้เป็นถั่วทองหรือถั่วเขียวอยู่ด้านใน การทำจะต้องแช่น้ำนานประมาณ 6 ชั่วโมงก่อนแล้วนำไปนึ่ง ใส่เกลือให้ได้รสชาติเค็มเล็กน้อย แล้วโขลกให้เหนียว ปั้นเป็นก้อนแบบไม่ต้องมีแป้งหุ้ม เสียบกับไม้แล้วนำไปชุบแป้งทอด หุ้มด้วยฝอยเป็นขั้นตอนสุดท้าย
  4. ขนมโพรงแสม ทำจากแป้งข้าวเจ้าและข้าวเหนียว ห่อทับให้แห้งด้วยผ้า จากนั้นปั้นเป็นลูกกลม จะใช้ต้มหรือนึ่งให้สุกก็ได้ แล้วนำแป้งสุกกับดิบไปโขลกเข้าด้วยกัน นวดกับกะทิที่ผ่านการเคี่ยวจนแตกมันได้ที่ นวดเสร็จแล้วนำไปแผ่ คลึงด้วยกระบอกไม้ไผ่บนใบตอง จากนั้นนำลงทอดในทั้งไม้กระบอก เพราะเมื่อแป้งสุกจะหลุดออกมาเป็นแป้งกลมๆ ตามรูปทรงกระบอก ให้เอาไม้เขี่ยออก เหลือแค่สวนของเนื้อขนม นำไปทอดต่อจนเหลือง จบด้วยการโรยหน้าด้วยน้ำตาลเคี่ยวให้สวยงาม

ทั้งหมดนี้ถือว่าเป็นขนมที่นิยมใช้ในพิธีแต่งงานสมัยโบราณ ในปัจจุบันอาจจะเป็นขนมที่หาได้ยากและสูญหายไปจากสังคมไทยนานแล้ว เราจึงใช้เพียงแค่ขนมที่นิยมในการทำบุญ มีชื่อเป็นมงคลมาใช้ทดแทนได้

พิธีล้างเท้า ความหมายและลำดับขั้นตอน

ในการทำพิธีแต่งงาน เมื่อเจ้าบ่าวแห่ขบวนขันหมากมาจนถึงบ้านเจ้าสาว ก็จะมีพิธีการสำคัญที่ปฏิบัติสืบทอดกันมาแต่โบราณนั่นคือ การล้างเท้าเจ้าบ่าว ซึ่งผู้ที่ทำหน้าที่ล้างเท้าอาจเป็นน้องหรือญาติของเจ้าสาว โดยพิธีการดังกล่าวก็สร้างความแปลกใจให้กับผู้ที่ยังไม่เคยเห็น

ความหมาย

พิธีล้างเท้าเจ้าบ่าว คือการที่ญาติหรือน้องของฝ่ายเจ้าสาว นำเอาน้ำสะอาดมาล้างเท้าให้กับเจ้าบ่าว ซึ่งนอกจากเป็นส่วนหนึ่งในพิธีการแล้ว ก็เป็นการแสดงความเคารพและต้อนรับเจ้าบ่าวเข้าสู่การเป็นครอบครัวเดียวกันกับฝ่ายเจ้าสาว โดยในปัจจุบันการทำพิธีล้างเท้าก็มีทั้งแบบโบราณและแบบสมัยใหม่ สามารถเลือกทำได้ตามความสะดวก

ความสำคัญของพิธีล้างเท้า

ในสมัยโบราณไม่มีรองเท้าสวมใส่ ก่อนจะขึ้นบ้านเรือนจึงต้องล้างเท้าให้สะอาดก่อนเสมอ จึงมีการนำมาใช้ในพิธีการแต่งงาน โดยเมื่อเจ้าบ่าวยกขันหมากมาถึงก่อนขึ้นเรือนเพื่อทำพิธีต่อไป ก็ต้องล้างเท้าให้สะอาดก่อน นอกจากนี้การล้างเท้าก็เป็นการแสดงความเคารพตามประเพณีและแสดงอัธยาศัยไมตรีในการต้อนรับเจ้าบ่าว ซึ่งส่วนใหญ่ผู้ที่ทำหน้าที่ล้างเท้าให้กับเจ้าบ่าวก็จะเป็นน้องหรือญาติของเจ้าสาว

สิ่งที่ต้องเตรียม

  • กรณีทำพิธีล้างเท้าแบบโบราณ ต้องเตรียมใบตอง ก้อนหินขนาดใหญ่ น้ำสะอาด มะกรูด มะนาวและขันเงิน
  • กรณีทำพิธีล้างเท้าแบบสมัยใหม่ ต้องเตรียมน้ำสะอาด ก้านมะยมและขันเงิน
  • ฝ่ายเจ้าบ่าว ต้องเตรียมซองเงินหรือสิ่งของเพื่อมอบเป็นของตอบแทนให้กับผู้ล้างเท้า

ขั้นตอนการทำพิธี

ขั้นตอนในการทำพิธีล้างเท้า จะแบ่งออกเป็นการล้างเท้าแบบโบราณและล้างเท้าแบบสมัยใหม่ โดยมีขั้นตอนดังนี้

  • การล้างเท้าแบบโบราณ เมื่อเจ้าบ่าวเชิญขันหมากมาถึงและได้ผ่านประตูทั้ง 3 ประตูเข้ามาจนถึงประตูสุดท้าย จะให้เจ้าบ่าวถอดรองท้าและขึ้นยืนบนก้อนหินที่มีใบตองรองอยู่ จากนั้นน้องหรือญาติของเจ้าสาวจะตักน้ำในขันเงินที่มีมะกรูดและมะนาวผสมอยู่มารดลงไปบนเท้าของเจ้าบ่าวและเช็ดเท้าให้ เสร็จแล้วเจ้าบ่าวก็จะมอบซองเงินหรือสิ่งของเพื่อเป็นสินน้ำใจ
  • การล้างเท้าแบบสมัยใหม่ ได้มีการประยุกต์ให้รวดเร็วและง่ายขึ้น โดยเมื่อเจ้าบ่าวเชิญขันหมากมาถึงและผ่านประตูจนถึงประตูสุดท้าย น้องหรือญาติของเจ้าสาวจะนำก้านมะยมจุ่มน้ำในขันและพรมบนรองเท้าของเจ้าบ่าวพอเป็นพิธี จากนั้นเจ้าบ่าวก็จะมอบซองเงินหรือสิ่งของเป็นสินน้ำใจและเข้าสู่พิธีการอื่นๆ ต่อไป

เกร็ดความรู้

นอกจากการดำเนินการ ทำพิธีล้างเท้าเจ้าบ่าวให้ถูกต้องตามลำดับขั้นตอนแล้ว ก็มีเกร็ดความรู้ที่ควรทำความเข้าใจดังนี้

  1. เป็นที่ทราบกันดีว่าการล้างเท้าเจ้าบ่าวต้องให้น้องหรือญาติของเจ้าสาวเป็นผู้ล้างเท้าให้ แต่ก็มีข้อกำหนดอยู่เหมือนกัน กล่าวคือผู้ทำหน้าที่ล้างเท้าจะต้องมีอายุน้อยกว่าเจ้าบ่าว ดังนั้นกรณีที่เจ้าสาวแก่กว่าเจ้าบ่าวและน้องของเจ้าสาวก็มีอายุมากกว่า อาจให้หลานๆ หรือลูกพี่ลูกน้องที่มีอายุน้อยเป็นผู้ทำแทน
  2. สำหรับการทำพิธีล้างเท้าแบบโบราณหากไม่มีมะกรูดหรือมะนาว ก็ไม่จำเป็นต้องใส่ สามารถอนุโลมในส่วนนี้ได้ เนื่องจากในปัจจุบันไม่ได้เคร่งครัดมากนัก จึงปรับเปลี่ยนได้ตามความเหมาะสม
  3. การล้างเท้าเจ้าบ่าวไม่จำเป็นต้องล้างแบบจริงจังเช่นในอดีต เพราะในปัจจุบันเพียงเดินออกจากบ้านก็จะมีการสวมใส่รองเท้าตลอดเวลา เท้าจึงไม่สกปรกเหมือนแต่ก่อน อาจแค่ตักน้ำรดลงไปบนเท้าของเจ้าบ่าวพอเป็นพิธีแล้วเช็ดให้แห้งก็พอ
  4. ในขั้นตอนการล้างเท้าที่เจ้าบ่าวต้องถอดรองเท้าออกก่อน อาจมีการเล่นสนุกด้วยการนำรองเท้าของเจ้าบ่าวไปซ่อนเพื่อเรียกค่าไถ่ ซึ่งเมื่อเจ้าบ่าวยอมจ่ายค่าไถ่จนเป็นที่น่าพอใจแล้วก็จะคืนให้ หรือจะสั่งให้เจ้าบ่าวทำอะไรตามต้องการก็ได้ ซึ่งนี่ก็เป็นการละเล่นสนุกๆ เพื่อเรียกความเฮฮาและเสียงหัวเราะ
  5. เหตุผลที่ผสมมะกรูดและมะนาวในน้ำที่ใช้ล้างเท้าเจ้าบ่าว ก็เพราะมะกรูดและมะนาวมีคุณสมบัติในการทำความสะอาด ฆ่าเชื้อและมีกลิ่นหอมที่จะช่วยดับกลิ่นได้ดี ซึ่งเชื่อว่าจะทำให้เท้าของเจ้าบ่าวสะอาด และพร้อมเริ่มต้นชีวิตคู่ที่จะมีแต่สิ่งดีๆ เข้ามา
  6. การล้างเท้าแบบสมัยใหม่ ที่มีการใช้ก้านมะยม เพราะมะยมเป็นไม้มงคลที่จะช่วยเสริมความเป็นสิริมงคลได้เป็นอย่างดี โดยเชื่อว่าจะทำให้เจ้าบ่าวเจ้าสาวมีชีวิตคู่ที่ราบรื่นและอยู่เย็นเป็นสุขมากขึ้น แต่หากไม่สามารถหาก้านมะยมได้ ก็สามารถใช้สิ่งอื่นแทน แต่ต้องมีความหมายที่ดี

พิธีล้างเท้าเจ้าบ่าว อาจเป็นพิธีที่หลายคนไม่ค่อยคุ้นเท่าไหร่ เพราะเป็นพิธีที่ใช้เวลาเพียงนิดเดียว และทำคั่นไปกับพิธีการกั้นประตู แต่ก็มีความสำคัญและจะมองข้ามไม่ได้ ด้วยยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลงไป การทำพิธีล้างเท้าเจ้าบ่าวก็สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามความเหมาะสม

ร่วมแสดงความคิดเห็น
Wedcy (เว็ดซี่) - ไอเดียแต่งงาน ชุดเจ้าสาว การ์ดแต่งงาน ของชำร่วย งานแต่งงาน