ดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่
หมายถึง: คำพังเพยที่สะท้อนค่านิยมเดิมในการเลือกหญิงเป็นคู่ครอง โดยให้พิจารณานิสัยและความประพฤติของมารดาประกอบการตัดสินใจ เพราะเชื่อว่าการอบรมในครอบครัวมีอิทธิพลต่อลูก เป็นมุมมองในถ้อยคำ ไม่ใช่ข้อสรุปว่าลูกสาวต้องเหมือนแม่หรือควรถูกตัดสินแทนกัน
วิธีนำไปใช้: ใช้เมื่ออธิบายคำสอนหรือวิธีมองคู่ครองในสังคมเดิม อาจพบรูปว่า ดูวัวให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ ด้วย หากกล่าวถึงคนจริงควรดูพฤติกรรมของเจ้าตัวและข้อมูลรอบด้าน การใช้คำนี้ตัดสินหญิงจากมารดาเพียงอย่างเดียวอาจทำให้เกิดการเหมารวม
คำแปลภาษาอังกฤษ
Judge a prospective wife by her mother's character.
คำอ่าน: ❬จัดจ์-อะ-เพรอะ-สเป็ก-ทิฟ-ไวฟ์-บาย-เฮอร์-มัธ-เธอร์ซ-แค-รัก-เทอร์❭
ประโยคนี้แปลแนวคิดดั้งเดิมของคำพังเพย จึงใช้รูปคำแนะนำตามต้นฉบับ ไม่ใช่การรับรองวิธีตัดสินบุคคล ส่วน prospective wife หมายถึงหญิงที่กำลังพิจารณาจะแต่งงานด้วย
คำแปลแบบตรงตัว
Look at an elephant's tail; look at a woman's mother.
คำอ่าน: ❬ลุก-แอ็ต-แอน-เอ-ลิ-เฟินต์ส-เทล-ลุก-แอ็ต-อะ-วู-เมินซ-มัธ-เธอร์❭
ถ้อยคำเปรียบการดูช้างโดยพิจารณาหาง กับการดูหญิงโดยพิจารณาแม่ของหญิงคนนั้น เป็นภาพการใช้ส่วนหนึ่งหรือบุคคลใกล้ตัวประกอบการมองสิ่งที่ต้องการรู้
สำนวนภาษาอังกฤษใกล้เคียง
like mother, like daughter
คำอ่าน: ❬ไลก์-มัธ-เธอร์-ไลก์-ดอ-เทอร์❭
ความหมาย: ใช้กล่าวว่าลูกสาวมีลักษณะคล้ายแม่ จึงเกี่ยวข้องกับแนวคิดเรื่องความคล้ายในครอบครัว แต่ไม่ได้เป็นคำแนะนำให้เลือกภรรยาหรือตัดสินลูกสาวจากแม่ และอาจใช้ในเชิงชมได้
ตัวอย่างบทสนทนา
A: Does that Thai saying mean judging a prospective wife by her mother's character?
(แปล: ดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ หมายถึงให้เลือกคู่จากนิสัยแม่ด้วยใช่ไหม)
B: Yes, it reflects an old belief. Like mother, like daughter simply points to a resemblance; it doesn't mean one should be judged by the other.
(แปล: ใช่ เป็นค่านิยมเดิม ส่วน like mother, like daughter แค่บอกว่าแม่ลูกคล้ายกัน ไม่ได้แปลว่าควรตัดสินแทนกัน)
สำนวนนี้ในภาษาอื่นๆ
[Chinese] - ภาษาจีนกลาง
❬โหย่ว-ฉี-ฟู่-ปี้-โหย่ว-ฉี-จื่อ❭
มีพ่ออย่างไรก็ย่อมมีลูกอย่างนั้น ความหมาย ลูกได้รับอิทธิพลทางนิสัยและความคิดจากพ่อ ใกล้กับดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ด้านสังเกตครอบครัว แต่ไม่ได้ใช้ตัดสินคุณค่าของผู้หญิงจากแม่
[Japanese] - ภาษาญี่ปุ่น
❬คา-เอะ-รุ-โนะ-โคะ-วะ-คา-เอะ-รุ❭
ลูกกบก็เป็นกบ ความหมาย ใช้เปรียบลูกที่คล้ายพ่อแม่หรือเดินตามทางของพ่อแม่ ใกล้กับดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่เฉพาะการเปรียบลักษณะคนในครอบครัว แต่ญี่ปุ่นไม่ได้เป็นคำแนะนำให้เลือกคู่จากมารดา และไม่ควรใช้เหมารวมว่าลูกต้องเหมือนพ่อแม่ทุกด้าน
[Korean] - ภาษาเกาหลี
❬คือ-อา-บอ-จี-เอ-คือ-อา-ดือ-รี-ดา❭
พ่อแบบนั้นก็ลูกแบบนั้น ความหมาย ลูกคล้ายพ่อด้านนิสัยหรือพฤติกรรม ใกล้กับดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ในประเด็นสังเกตอิทธิพลของครอบครัว แต่ไม่ใช่ข้อสรุปว่าลูกทุกคนต้องเหมือนพ่อแม่
[Spanish] - ภาษาสเปน
❬เด-ตัล-ปา-โล-ตัล-อัส-ติ-ยา❭
ไม้เป็นอย่างไร เสี้ยนก็เป็นอย่างนั้น ความหมาย ลูกมีลักษณะคล้ายพ่อแม่ ใกล้กับส่วนที่ให้พิจารณาครอบครัวในสำนวนไทย แต่ไม่ได้จำกัดแม่กับลูกสาวหรือใช้ตัดสินการเลือกคู่โดยตรง
[French] - ภาษาฝรั่งเศส
❬แตล-แปร์-แตล-ฟิส❭
พ่ออย่างไร ลูกชายก็อย่างนั้น ความหมาย ความคล้ายกันทางนิสัยหรือพฤติกรรมในครอบครัว ใกล้กับดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ด้านดูอิทธิพลของพ่อแม่ ไม่ใช่กฎว่าลูกต้องเหมือนพ่อแม่ทุกเรื่อง
[Russian] - ภาษารัสเซีย
❬ยาบ-ละ-กะ-อัต-ยาบ-ละ-นิ-นิ-ดะ-ลิ-โค-ปา-ดะ-อิต❭
ผลแอปเปิลตกไม่ไกลต้นแอปเปิล ความหมาย ลูกอาจมีนิสัยหรือข้อเสียคล้ายพ่อแม่ ใกล้กับดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ด้านอิทธิพลของครอบครัว โดยรัสเซียมักมีน้ำเสียงตำหนิ ไม่ใช่หลักตัดสินคุณค่าลูกจากพ่อแม่ทุกกรณี
