ตื่นแต่ดึก สึกแต่หนุ่ม
หมายถึง: รีบลงมือทำการงานหรือสร้างตัวให้เหมาะกับวัยและจังหวะเวลา อย่าปล่อยโอกาสให้ล่วงเลยจนทำได้ยากขึ้น
วิธีนำไปใช้: ใช้เตือนให้เริ่มเรียนรู้ ทำงาน หรือวางรากฐานชีวิตเมื่อมีความพร้อมและเวลาที่เหมาะสม ภาพเรื่องการสึกเป็นส่วนหนึ่งของถ้อยคำเดิม แต่การใช้เชิงเปรียบเทียบมุ่งเรื่องการลงมือให้ทันเวลา ไม่ใช่ข้อกำหนดว่าทุกคนต้องดำเนินชีวิตเหมือนกัน
คำแปลภาษาอังกฤษ
Get started while your age and circumstances are favourable.
คำอ่าน: ❬เก็ต-สตาร์-ทิด-ไวล์-ยัวร์-เอจ-แอนด์-เซอร์-คัม-สแตน-ซิส-อาร์-เฟ-เวอ-ระ-เบิล❭
คำแปลเน้นการเริ่มลงมือในช่วงชีวิตและเงื่อนไขที่เหมาะสม ไม่ได้สื่อว่าการเริ่มต้นในวัยอื่นเป็นไปไม่ได้ และไม่แปลภาพการสึกเป็นข้อบังคับทางศาสนา
คำแปลแบบตรงตัว
Wake before dawn; leave the monkhood while still young.
คำอ่าน: ❬เวค-บิ-ฟอร์-ดอน-ลีฟ-เธอะ-มังก์-ฮุด-ไวล์-สติล-ยัง❭
ตื่นขึ้นทำกิจธุระตั้งแต่ยังมืด และลาสิกขาขณะยังหนุ่มเพื่อมีเวลาเริ่มต้นการงาน
สำนวนภาษาอังกฤษใกล้เคียง
strike while the iron is hot
คำอ่าน: ❬สไตรก์-ไวล์-เธอะ-ไอ-เอิร์น-อิซ-ฮอต❭
ความหมาย: ลงมือขณะที่โอกาสหรือเงื่อนไขเอื้ออำนวย ใกล้เคียงเรื่องไม่ปล่อยจังหวะดีให้ผ่านไป แต่ไม่ได้เน้นวัยหรือการเริ่มสร้างชีวิตเหมือนภาพในสำนวนไทย
ตัวอย่างบทสนทนา
A: I have time to take a course now, but I'm thinking of waiting another year.
(แปล: ตอนนี้ฉันมีเวลาเรียนเพิ่ม แต่คิดว่าจะเลื่อนไปอีกสักปี)
B: If you're ready, strike while the iron is hot. Make the most of this opportunity.
(แปล: ถ้าพร้อมแล้วก็เริ่มเถอะ ตื่นแต่ดึก สึกแต่หนุ่ม ใช้จังหวะนี้ให้คุ้ม)
สำนวนนี้ในภาษาอื่นๆ
[Chinese] - ภาษาจีนกลาง
❬เชิ่น-เร่อ-ต๋า-เถี่ย❭
ตีเหล็กขณะที่ยังร้อน ความหมาย รีบใช้จังหวะหรือเงื่อนไขที่เอื้ออำนวยให้เกิดผล ใกล้เคียงเรื่องทำงานให้ทันเวลา แต่ไม่ได้เน้นช่วงวัยโดยตรง
[Japanese] - ภาษาญี่ปุ่น
❬เทะ-สึ-วะ-อะ-สึ-อิ-อุ-ชิ-นิ-อุ-เตะ❭
จงตีเหล็กขณะที่ยังร้อน ความหมาย ฝึกฝนขณะยังเยาว์หรือรีบทำเมื่อผู้เกี่ยวข้องยังมีความกระตือรือร้น ใกล้เคียงทั้งเรื่องวัยที่เหมาะสมและการไม่ปล่อยจังหวะดีให้ผ่านไป
[Korean] - ภาษาเกาหลี
❬ซเว-ปุล-โด-ทัน-กี-เม-แป-รา❭
จะถอนเขาวัวก็ถอนตอนที่เผาร้อนแล้ว ความหมาย เมื่อตั้งใจทำและกำลังมีแรงกระตือรือร้นให้ลงมือทันที ใกล้เคียงเรื่องไม่ผัดวัน แต่ไม่ได้เน้นการสร้างตัวในวัยหนุ่ม
[Spanish] - ภาษาสเปน
❬อา-เกียน-มา-ดรู-กา-ดีโอส-เล-อา-ยู-ดา❭
พระเจ้าช่วยคนที่ตื่นเช้า ความหมาย ความขยันและเริ่มลงมือแต่เนิ่น ๆ ช่วยให้ประสบผลสำเร็จ ใกล้เคียงเรื่องใช้เวลาให้เป็นประโยชน์ แต่ไม่ได้กล่าวถึงการสึกหรือกำหนดวัย
[French] - ภาษาฝรั่งเศส
❬อิล-โฟ-บัทร-เลอ-แฟร์-ปอง-ดอง-กี-เล-โช❭
ต้องตีเหล็กขณะที่ยังร้อน ความหมาย ดำเนินงานต่อในช่วงที่โอกาสและแรงส่งยังมีอยู่ ใกล้เคียงกับการลงมือให้ถูกเวลา แต่ไม่จำกัดช่วงวัย
[Russian] - ภาษารัสเซีย
❬คุย-ฌืย-เล-ซะ-พะ-คา-กะ-ริ-โช❭
ตีเหล็กขณะที่ยังร้อน ความหมาย ลงมือขณะที่สถานการณ์ยังเอื้ออำนวย ใกล้เคียงด้านใช้โอกาสให้ทัน แต่ไม่ได้เจาะจงว่าต้องเริ่มงานในวัยหนุ่ม